Niezwykłe oblicza metalowych konstrukcji. Naukowcy Łukasiewicza polecają architektoniczne perełki.

Muzea, kościoły, drapacze chmur, mosty - zachwycają kształtem, rozmiarem, barwą, innowacyjnym sposobem wykonania. Nie byłoby się jednak czym zachwycać, gdyby nie wysiłek architektów, konstruktorów, inżynierów, naukowców czy spawaczy, którzy do ich budowy w nieoczywisty sposób wykorzystali stal i metale kolorowe. Tak powstały architektoniczne perełki, które od lat znajdują się na mapie atrakcji turystycznych w kraju i na świecie. Zachwycają, inspirują – pokazują, że granice ludzkiej kreatywności nie istnieją. Naukowcy z Łukasiewicz – Instytutu Spawalnictwa i Łukasiewicz  –  Instytutu Metali Nieżelaznych przygotowali subiektywny przegląd nowatorskich budowli.

 

1. Pierwszy na świecie spawany most drogowy na rzece Słudwi w Maurzycach pod Łowiczem

Na przełomie XIX i XX wieku tradycyjnym sposobem łączenia elementów stalowych mostów było nitowanie. Dopiero po pierwszej wojnie światowej w Europie przyjął się sposób łączenia elementów mostów poprzez ich spawanie. Takie mosty były lżejsze i tańsze, a przy tym bardziej wytrzymałe. W Polsce propagatorem stosowania technologii spawania elektrycznego w budownictwie był prof. Stefan Bryła, wybitny inżynier budownictwa.

Polska była prekursorem stosowania spawania w budownictwie mostów. Już w 1929 roku. oddano do użytku pierwszy na świecie, całkowicie spawany most drogowy na rzece Słudwi w Maurzycach pod Łowiczem. Budowa tego mostu była dowodem sukcesu koncepcji stosowania spawania w budownictwie. Polskie osiągnięcie było omawiane na międzynarodowych zjazdach i w zagranicznej prasie technicznej.

Obiekt znajdował się w ciągu dzisiejszej drogi krajowej nr 92. Wraz ze wzrostem natężenia ruchu w latach 70. ubiegłego wieku zdecydowano o wyłączeniu mostu z eksploatacji, a w jego miejscu wybudowano nowy obiekt. Dziś most jest atrakcją turystyczną. W 2009 r. został odnowiony i zabezpieczony przed korozją i, mimo swoich lat, jest w bardzo dobrym stanie.

2. Katowicki Drapacz Chmur

Drapacz Chmur to piętrowiec wzniesiony przy ul. Żwirki i Wigury 15 w Katowicach. Jego budowę ukończono w 1934 roku. Budynek stanowił ewenement na skalę europejską – do jego budowy wykorzystano pionierską wówczas technologię spawanego szkieletu stalowego. Projekt przygotował Tadeusz Kozłowski, a stalową konstrukcję opracował wspomniany wcześniej profesor Bryła. To jeden z dwóch zaprojektowanych przez niego monumentalnych obiektów – symbolów nowoczesnego budownictwa okresu międzywojennego, które przyniosły mu sławę.

Obiekt uznawany jest za pierwszy polski wieżowiec. W momencie ukończenia był to najwyższy budynek w Polsce i jeden z najwyższych w Europie. 62-metrowy gmach składa się z dwóch narożnych prostopadłościanów: niższy liczy 8 kondygnacji (w tym 2 podziemne), wyższy aż 17 (w tym 3 pod ziemią). Na niższych kondygnacjach mieścił się szereg urzędów, a wyżej znajdowały się luksusowe mieszkania, zajmowane przez prominentnych urzędników owych instytucji. Po II wojnie światowej mieszkali tu m.in. Kazimierz Kutz i Gustaw Holoubek.

3. Wieżowiec Prudential w Warszawie

Katowicki Drapacz Chmur niedługo cieszył się sławą najwyższego budynku w Polsce. Jeszcze w 1934 roku jego miejsce zajął symbol nowoczesnej międzywojennej Warszawy – znajdująca się na ówczesnym placu Napoleona (dziś na rogu Świętokrzyskiej i placu Powstańców Warszawy) siedziba angielskiego Towarzystwa Ubezpieczeń „Prudential”. Budynek zaprojektował znany architekt Marcin Weinfeld, a cała konstrukcja również opiera się o stalowy szkielet spawany, który opracował prof. Bryła. Ukończony w 1934 roku obiekt liczył 17 kondygnacji o wysokości 66 metrów. Nad biurami towarzystwa ubezpieczeniowego mieściły się niewielkie mieszkania służbowe dla jego pracowników i pomieszczenia gospodarcze, zaś w szczytowej części budynku – luksusowe apartamenty. Ponadto, w 1936 roku na dachu budynku zainstalowany został maszt eksperymentalnej telewizji i pierwszy w Europie nadajnik telewizyjny.

W czasie II wojny światowej, a szczególnie w trakcie Powstania Warszawskiego, budynek mocno ucierpiał. Był ostrzeliwany, jednak mimo tego, dzięki mocnej i stabilnej konstrukcji, stalowy szkielet przetrwał, a po wojnie wieżowiec został odbudowany. Tytuł najwyższej budowli w Polsce Prudential oddał w 1955 r. Pałacowi Kultury i Nauki.

4. Stalowe domy w Zabrzu

Wykorzystanie stali w budownictwie to nie tylko wytrzymałe mosty czy konstrukcje strzelistych wieżowców. Na terenie Zabrza w latach 30. XX wieku powstały - będące ewenementem na skalę europejską – spawane domy.

Było to 5 konstrukcji, wybudowanych z prefabrykowanych stalowych płyt odlanych w hucie Donnersmarcków ‒ górnośląskiego rodu magnatów ziemskich i przemysłowych. Koncern zaprojektował 11 wariantów tego typu domów, jednak pomysł nie przyjął się szerzej. Aktualnie tylko jeden dom można oglądać w niezmienionej postaci, gdyż nie został jeszcze pokryty warstwą izolacyjną (jak pozostałe budynki).

Stalowy dom przy ul. Cmentarnej 7d w Zabrzu to prawdopodobnie jedyny, zachowany w pierwotnej formie, metalowy budynek w Europie. Stalowe ściany zostały połączone przy użyciu spawania. Mimo niskich kosztów i wyjątkowo krótkiego czasu montażu (budowa trwała zaledwie 26 dni), eksperyment uznano za nieudany. Mieszkańcy „konserwy” (bo tak nazywają swój budynek) narzekają na brak domowego zacisza, gdyż stal przenosi i potęguje wszelkie odgłosy.

Dom nadal pełni funkcje mieszkaniowe i nie jest udostępniony do zwiedzania. Można go jedynie podziwiać z zewnątrz.

5. Drzwi Gnieźnieńskie w Archikatedrze Gnieźnieńskiej

Pasjonaci średniowiecznych zabytków, którzy podczas wakacyjnych podróży odwiedzą Wielkopolskę, powinni zwrócić uwagę na szczególny, unikatowy element romańskiej sztuki odlewniczej – XII-wieczne Drzwi Gnieźnieńskie znajdujące się w Archikatedrze Gnieźnieńskiej. Dawniej uważano, że drzwi zostały odlane z brązu i stanowią monolityczną konstrukcję, jednak badania wykazały, że wykonano je z mniejszych odlewów, które łączono ze sobą stosując technologię lutowania.

Drzwi składają się z dwóch skrzydeł odlanych ze stopu miedzi, cyny i niewielkiej ilości ołowiu. Prawe skrzydło ma większą domieszkę cyny, a przez to jaśniejszy kolor. Odlewy wykonano tak, aby brzegi poszczególnych elementów po złożeniu całości tworzyły rowki, które następnie wypełniono opiłkami lutu. Całość nagrzewano i, po roztopieniu spoiwa, chłodzono połączone w ten sposób elementy. Jednak zdaniem Jacka Lassocińskiego, nieżyjącego już wieloletniego pracownika Łukasiewicz - Instytutu Spawalnictwa, eksperta ds. badań metalograficznych, a jednocześnie pasjonata historii spawalnictwa, ta metoda mogłaby wiązać się z ryzykiem uszkodzenia elementów drzwi pod wpływem wysokiej temperatury. Jego zdaniem proces ten mógł przebiegać inaczej – po podgrzaniu rowki zalewano ciekłym lutem i wolno studzono, aby zapobiec deformacji konstrukcji.

6. Muzeum Ognia w Żorach

Ten gmach muzealny wykonano z miedzi pokrytej specjalnym lakierem, którego zadaniem jest zabezpieczyć elewację przed patynowaniem. Kształtem budynek przypomina płomień, dlatego architektom zależało, aby efekt migotania światła zachować jak najdłużej.

7. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie

Elewacja budynku Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie od ulicy Dobrej wykonana została ze spatynowanej miedzi i przedstawia osiem tablic (4 x 7 m) zwieńczonych fryzem z napisem Biblioteka Uniwersytecka. Tablice imitują kartki z ksiąg i zawierają fragmenty tekstów: staropolskiego „Wykładu cnoty” Jana Kochanowskiego, staroruskiej „Powieści minionych lat” z początku XII w., greckiego „Fajdrosa” Platona, arabskiej „Księgi Zwierząt” Al-Dżahiza, hebrajskiej „Księgi Ezechiela”, sanskryckiej „Rygwedy” oraz dwóch notacji: matematyczno-fizycznej i muzycznej z „Etiudy b-moll” Karola Szymanowskiego.

8. Hydropolis we Wrocławiu

Hydropolis zlokalizowane jest w zabytkowym budynku należącym do Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodnego i Kanalizacyjnego, w którym mieścił się zbiornik z czystą wodą dla miasta. W 2015 r. dobudowano do niego budynek strefy wejścia z elewacją pokrytą przesuwnymi panelami z blachy miedzianej, wykorzystywanymi jako przesłona części szklanej. Miedziane panele zamontowane na stałe po obu stronach budynku tworzą wraz z zadaszeniem ramę dla ponad 46 metrowej drukarki wodnej, w której spadająca woda układa się w zaprogramowane wzory i napisy, będące zaproszeniem do zwiedzania. Powstała w ten sposób kurtyna wodna okrywa front elewacji i rozstępuje się przed wchodzącymi do Hydropolis. Budynek, zaprojektowany przez Studio EKA Pracownia Projektowa, zdobył nagrodę publiczności w 18. Konkursie Miedź w Architekturze 2017.

9. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku

Udostępnione zwiedzającym w 2017 r. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku ma kształt pochylonej wieży wysokiej na około 40 m. Złożone jest z trzech stref, które symbolizują przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Fasada została wykonana z aluminiowych profili, zamontowanych na podkonstrukcji stalowej, cięgnowej. Muzeum popularyzuje wiedzę o II wojnie światowej oraz służy pielęgnowaniu pamięci o jej ofiarach i bohaterach.

10. Shanghai Urban Planning Exhibition Center to centrum zlokalizowane na Placu Ludowym w Szanghaju. Sześciokondygnacyjny budynek obłożony jest białym aluminium, a jego dach nawiązuje kształtem do białej magnolii – symbolu miasta i wiosny. Centrum zaprojektowane przez architekta Linga Benli mieści model miasta w skali 1/500.

11. Le Cube Orange w Loyon

W portowej części miasta Loyon we Francji znajduje się budynek Le Cube Orange nazywany przez miejscowych szwajcarskim serem, gąbką, dziecięcą zabawką. Budynek zaprojektowali architekci z pracowni Jakob + MacFarlane. Charakterystyczną fasadę obiektu uzyskano dzięki elewacji wykonanej z aluminiowej blachy perforowanej. Jej kolor nie jest przypadkowy, gdyż miała ona nawiązywać do pomarańczowej farby ołowiowej używanej do malowania obiektów portowych, takich jak: kontenery transportowe, sygnalizacja naziemna, dźwigi portowe.

 

Załączniki

  • BUW w Warszawie, klubabsolwentow uw edu pljestem-z-uwbiblioteka-uniwersytecka-w-warszawie-buw

    BUW w Warszawie, klubabsolwentow uw edu pljestem-z-uwbiblioteka-uniwersytecka-w-warszawie-buw

    png 438,7 kB
  • Gniezno Drzwi Gnieznienskie, Wikimedia Commons, the free media repository

    Gniezno Drzwi Gnieznienskie, Wikimedia Commons, the free media repository

    jpg 3,9 MB
  • Hydropolis, www whitemad plhydropolis-we-wroclawiu-jedyne-miejsce-polsce

    Hydropolis, www whitemad plhydropolis-we-wroclawiu-jedyne-miejsce-polsce

    png 223,7 kB
  • Katowicki Drapacz Chmur, Wikimedia Commons, the free media repository

    Katowicki Drapacz Chmur, Wikimedia Commons, the free media repository

    jpg 3,2 MB
  • Le Cube Orange, www infoarchitekta plartykuly4-projekty8783-le-cube-orange html

    Le Cube Orange, www infoarchitekta plartykuly4-projekty8783-le-cube-orange html

    png 440,7 kB
  • Most na rzecze Słudwi, Wikimedia Commons, the free media repository

    Most na rzecze Słudwi, Wikimedia Commons, the free media repository

    png 348,5 kB
  • Muzeum II Wony Światowej, buildercorp pl20170802muzeum-ii-wojny-swiatowej

    Muzeum II Wony Światowej, buildercorp pl20170802muzeum-ii-wojny-swiatowej

    png 382,2 kB
  • Prudential fot  Bartosz Makowski

    Prudential fot Bartosz Makowski

    jpg 96,8 kB
  • Shanghai Urban Planning Exhibition Center, richedwardsimagery wordpress com20170506shanghai-urban-pl

    Shanghai Urban Planning Exhibition Center, richedwardsimagery wordpress com20170506shanghai-urban-pl

    png 245,2 kB
  • Stalowe domy w zabrzu, Dariusz Olszewski, Łukasiewicz – Instytut Spawalnictwa

    Stalowe domy w zabrzu, Dariusz Olszewski, Łukasiewicz – Instytut Spawalnictwa

    png 894,8 kB
  • Muzeum ognia w żorach, archinea plmuzeum-ognia-zorach-projektu-ovo-grabczewscy-architekci

    Muzeum ognia w żorach, archinea plmuzeum-ognia-zorach-projektu-ovo-grabczewscy-architekci

    png 100,0 kB

Kontakt dla mediów

BUW w Warszawie, klubabsolwentow uw edu pljestem-z-uwbiblioteka-uniwersytecka-w-warszawie-buw
BUW w Warszawie, klubabsolwentow uw edu pljestem-z-uwbiblioteka-uniwersytecka-w-warszawie-buw
png 438,7 kB
Gniezno Drzwi Gnieznienskie, Wikimedia Commons, the free media repository
Gniezno Drzwi Gnieznienskie, Wikimedia Commons, the free media repository
jpg 3,9 MB
Hydropolis, www whitemad plhydropolis-we-wroclawiu-jedyne-miejsce-polsce
Hydropolis, www whitemad plhydropolis-we-wroclawiu-jedyne-miejsce-polsce
png 223,7 kB
Katowicki Drapacz Chmur, Wikimedia Commons, the free media repository
Katowicki Drapacz Chmur, Wikimedia Commons, the free media repository
jpg 3,2 MB
Le Cube Orange, www infoarchitekta plartykuly4-projekty8783-le-cube-orange html
Le Cube Orange, www infoarchitekta plartykuly4-projekty8783-le-cube-orange html
png 440,7 kB
Most na rzecze Słudwi, Wikimedia Commons, the free media repository
Most na rzecze Słudwi, Wikimedia Commons, the free media repository
png 348,5 kB
Muzeum II Wony Światowej, buildercorp pl20170802muzeum-ii-wojny-swiatowej
Muzeum II Wony Światowej, buildercorp pl20170802muzeum-ii-wojny-swiatowej
png 382,2 kB
Prudential fot  Bartosz Makowski
Prudential fot Bartosz Makowski
jpg 96,8 kB
Shanghai Urban Planning Exhibition Center, richedwardsimagery wordpress com20170506shanghai-urban-pl
Shanghai Urban Planning Exhibition Center, richedwardsimagery wordpress com20170506shanghai-urban-pl
png 245,2 kB
Stalowe domy w zabrzu, Dariusz Olszewski, Łukasiewicz – Instytut Spawalnictwa
Stalowe domy w zabrzu, Dariusz Olszewski, Łukasiewicz – Instytut Spawalnictwa
png 894,8 kB
Muzeum ognia w żorach, archinea plmuzeum-ognia-zorach-projektu-ovo-grabczewscy-architekci
Muzeum ognia w żorach, archinea plmuzeum-ognia-zorach-projektu-ovo-grabczewscy-architekci
png 100,0 kB

Serwis pozostawia informację na urządzeniach końcowych użytkowników (pliki cookies) i korzysta z tych informacji w celu ułatwienia użytkowania serwisu. Jeżeli w ustawieniach przeglądarki dopuściłeś przechowywanie plików cookies, będą one pozostawione na Twoim urządzeniu końcowym. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.